מעשׂיות / Mayses: די באַלױנונג / Di Baloynung

די באַלױנונג - אַ מעשׂה פֿונעם רוסישן פֿאָלקלאָרBeloningen mindre

איבערזעצונג און באַאַרבעטונג: י. העסל

קאָרעקטור: ל. גאָרדאָן

די מעשׂה האָט מען פֿריער געקענט לײענען אין "דאָס בלעטעלע", № 4, 2012

אײן מאָל װען דער צאַר איז געװען אױף אַ רײַזע האָט זיך אָנגעטראָפֿן אַן אומגליק - זײַן פֿינגערל איז פֿאַרפֿאַלן געװאָרן. אָט דאָס פֿינגערל איז געװען אַ גאָלדענע ירושה-זאַך און דער צאַר איז, פֿאַרשטײט זיך, געװאָרן זײער טרױעריק. באַלד האָט ער געגעבן אַן אוקאַז* אַז מען זאָל דרוקן אין די צײַטונגען, אַז דער װאָס װעט געפֿינען דאָס פֿינגערל װעט באַקומען אַ גרױסע באַלױנונג.

דער גליקלעכער װאָס האָט געפֿונען דאָס פֿינגערל איז געװען אַ פּראָסטער סאָלדאַט.

- װאָס טוט מען? האָט געטראַכט דער סאָלדאַט. אױב איך װעל דערצײלן װעגן דעם פֿינגערל דאָ אױפֿן פּאָלק װעט דער קאָרפּאָראַל עס זיכער אַװעקנעמען פֿון מיר. און דערנאָך װעט דאָס פֿינגערל זיך דרײען פֿונעם קאָרפּאָראַל צום לײטענאַנט, און פֿונעם לײטענאַנט צום קאַפּיטאַן, און פֿונעם קאַפּיטאַן צום פּאָלקאָװניק, און אַזױ װײַטער אָן קײן סוף! טאָ גײ איך בעסער אַלײן צום צאַר.

און ער איז טאַקע אָנגעקומען צום טױער פֿונעם פּאַלאַץ װוּ דער צאַר האָט געװױנט, אָבער דאָרטן בײַם קאַראַול האָט מען אים אָפּגעשטעלט. אַן אָפֿיציר בײַ דער גאַרדע האָט געפֿרעגט:

- װאָס װילסטו?

- איך האָב געפֿונען דאָס פֿינגערל, האָט ער געענטפֿערט.

- זײער פֿײַן, ברודערל! איך װעל ראַפּאָרטירן װעגן דיר צום אימפּעראַטאָר, אָבער נאָר בתּנאַי אַז דו װעסט מיר געבן אַ העלפֿט פֿון דער באַלױנונג.

דער סאָלדאַט האָט געטראַכט: אָט האָט מען געהאַט אַזאַ מזל, ממש דאָס גרױסע געװינס, און צדקה ראַטעװעט דאָך פֿון טױט.

- גוט, האָט ער אַ זאָג געטאָן דעם אָפֿיציר, אָבער גיט זשע מיר אַ פּאַפּיר אױף דעם, אַז איר זאָלט האָבן אַ העלפֿט און אַז איך זאָל האָבן אַ העלפֿט.

דער אָפֿיציר האָט אים געגעבן אַ פּאַפּיר מיט אַ שײנער חתימה. דערנאָך האָט מען אים אַרײַנגעפֿירט גלײַך צום צאַר.

דער צאַר איז אים געװען זײער דאַנקבאַר.

- אַ האַרציקן דאַנק דיר! פֿאַר דעם װעל איך דיר געבן צװײ טױזנט רובל!

- נײן, װאַשע װעליטשעסטװע**, דאָס איז ניט קײן באַלױנונג פֿאַר אַ סאָלדאַט. די סאָלדאַצקע באַלױנונג װאָלט געװען צװײ הונדערט שמיץ מיטן שטעקן.

- ביסט טאַקע אַ נאַר! האָט דער צאַר געזאָגט און האָט געהײסן אַרײַנטראָגן די שטעקנס.

דער סאָלדאַט האָט זיך אָנגעהױבן אױסטאָן די קלײדער, אָבער װען ער האָט צעשפּיליעט די קנעפּעלעך איז דאָס פּאַפּיר אַרױסגעפֿאַלן אױף דער פּאָדלאָגע.

- װאָס איז דאָס פֿאַר אַ פּאַפּירל? האָט דער צאַר געפֿרעגט.

- דאָס איז אַן אָפּמאַך, װאַשע װעליטשעסטװע, אַז פֿון דער באַלױנונג װעל איך באַקומען בלױז אַ העלפֿט. די צװײטע העלפֿט געהערט צום אָפֿיציר בײַם קאַראַול.

דער צאַר האָט זיך צעלאַכט און גערופֿן דעם אָפֿיציר און געהײסן מען זאָל אים אַרײַנצימבלען הונדערט מאָל מיט די שטעקנס. װיבאַלד מען האָט אָנגעהױבן צײלן די לעצטע צען שמיץ, איז דער סאָלדאַט צוגעגאַנגען צום צאַר און האָט אַ זאָג געטאָן:

- װאַשע װעליטשעסטװע, װײַל ער איז אַזױ כאַפּעריש און האָט אַזױ גרױסע באַדערפֿענישן, װעל איך אים אױך געבן מײַן טײל פֿון דער באַלױנונג.

- אױ, דאָס איז מיר אַ ברײטהאַרציקער סאָלדאַט! האָט געזאָגט דער צאַר און האָט געגעבן אַ באַפֿעל מען זאָל געבן דעם אָפֿיציר די לעצטע הונדערט שמיץ.

דערנאָך האָט דער אָפֿיציר אַפֿלו ניט געקענט קריכן אױף הענט און פֿיס צו דער קאַזאַרמע. אָבער דער סאָלדאַט האָט מען באַפֿרײַט פֿונעם װײַטערדיקן דינסט, און בײַ דער אױסשרײַבונג האָט מען אים געגעבן דרײַ טױזנט רובל אױף פּרנסה. און ער איז געגאַנגען צו אַ קרעטשמע װוּ ער האָט גוט געגעסן און געטרונקען. לחײם!

* רוסיש - אַ צאַרישער דעקרעט

** רוסיש - אײַער הױכקײט

Di Baloynung – A Mayse  Funem Rusishn Folklor

Ibersetzung un baarbetung:  Y. Hessel

Korektur: L. Gordon

Di Mayse hot men frier gekent leyenen in ”Dos Bletele”, № 4, 2012

Eyn mol ven der tsar iz geven af a rayze hot zikh ongetrofn an umglik – zayn fingerl iz farfaln gevorn. Ot dos fingerl iz geven a goldene yerushe-zakh un der tsar iz, farshteyt zikh, gevorn zeyer troyerik. Bald hot er gegebm an ukaz* az men zol drukn in di tsaytungen, az der vos vet gefinen dos fingerl vet bakumen a groyse baloynung.

Der gliklekher vos hot gefunen dos fingerl iz geven a proster soldat.

- Vos tut men? hot getrakht der soldat. Oyb ikh vel dertseyln vegn dem fingerl do afn polk vet der korporal es zikher aveknemen fun mir. Un dernokh vet dos fingerl zikh dreyen funem korporal tsum leytenant, un funem leytenant tsum kapitan, un funem kapitan tsum polkovnik, un azoy vayter on keyn sof! To gey ikh beser aleyn tsum tsar.

Un er iz take ongekumen tsum toyer funem palats vu der tsar hot gevoynt, ober dortn baym karaul hot men im opgeshtelt. An ofitsir bay der garde hot gefregt:

- Vos vilstu?

- Ikh hob gefunen dos fingerl, hot er geentfert.

- Zeyer fayn, bruderl! Ikh vel raportirn vegn dir tsum imperator, ober nor bitnay az du vest mir gebm a helft fun der baloynung.

Der soldat hot getrakht: Ot hot men gehat aza mazl, mamesh dos groyse gevins, un tsedoke ratevet dokh fun toyt.

- Gut, hot er a zog geton dem ofitsir, ober git zhe mir a papir af dem, az ir zolt hobm a helft un az ikh zol hobm a helft.

Der ofitsir hot im gegebm a papir mit a sheyner khsime. Dernokh hot men im arayngefirt glaykh tsum tsar.

Der tsar iz im geven zeyer dankbar.

- A hartsikn dank dir! Far dem vel ikh dir gebm tsvey toyznt rubl!

- Neyn, vashe velitshestve**, dos iz nit keyn baloynung far a soldat. Di soldatske baloynung volt geven tsvey hundert shmits mitn shtekn.

- Bist take a nar! hot der tsar gezogt un hot geheysn arayntrogn di shtekns.

Der soldat hot zikh ongehoybm oyston di kleyder, ober ven er hot tseshpiliet di kneplekh iz dos papir aroysgefaln af der podloge.

- Vos iz dos far a papirl? hot der tsar gefregt.

- Dos iz an opmakh, vashe velitshestve, az fun der baloynung vel ikh bakumen bloyz a helft. Di tsveyte helft gehert tsum ofitsir baym karaul.

Der tsar hot zikh tselakht un gerufn dem ofitsir un geheysn men zol im arayntsimblen hundert mol mit di shtekns. Vibald men hot getseylt di tsen letste shmits, iz der soldat tsugegangen tsum tsar un hot a zog geton:

- Vashe velitshestve, vayl er iz azoy khaperish un hot azoy groyse baderfenishn, vel ikh im oykh gebm mayn teyl fun der baloynung.

- Oy, dos iz mir a breythartsiker soldat! hot gezogt der tsar un hot gegebm a bafel men zol gebm dem ofitsir di letste hundert shmits.

Dernokh hot der ofitsir afile nit gekent krikhn af hent un fis tsu der kazarme. Ober der soldat hot men bafrayt funem vayterdikn dinst, un bay der oysshraybung hot men im gegebm dray toyznt rubl af parnose. Un er iz gegangen tsu a kretshme vu er hot gut gegesn un getrunken. Lekhaym!

* Rusish – a tsarisher dekret

** Rusish – ayer hoykhkeyt